Ấn vào da thấy lõm: Dấu hiệu này nói lên điều gì?
- 1. Phù ấn lõm là gì? Vì sao ấn vào da lại xuất hiện vết lõm?
- 2. Nhân viên y tế kiểm tra dấu hiệu phù ấn lõm như thế nào?
- 3. Phù ấn lõm có phải là dấu hiệu của phù bạch huyết không?
- 4. Những nguyên nhân nào khác có thể gây phù ấn lõm?
- 5. Không có vết lõm khi ấn có nghĩa là không bị phù?
- 6. Có thể dựa vào độ sâu của vết lõm để biết phù nặng hay nhẹ không?
- 7. Khi nào tình trạng phù ấn lõm cần được thăm khám?
- Kết luận
- Phù ấn lõm là một dấu hiệu lâm sàng cho thấy vùng mô có sự tích tụ dịch và có thể bị biến dạng tạm thời khi chịu lực ấn. Dấu hiệu này có thể gặp trong nhiều tình trạng khác nhau, từ suy tĩnh mạch, bệnh tim, thận, gan đến phù bạch huyết ở những giai đoạn nhất định.
- Tài liệu tham khảo
1. Phù ấn lõm là gì? Vì sao ấn vào da lại xuất hiện vết lõm?
Bình thường, giữa các tế bào trong cơ thể luôn có một lượng dịch nhất định, được gọi là dịch kẽ. Lượng dịch này tham gia vào quá trình trao đổi chất giữa máu và mô, đồng thời được hệ bạch huyết thu nhận và vận chuyển trở lại tuần hoàn máu.
Khi lượng dịch tích tụ trong khoảng gian bào tăng lên bất thường, vùng mô có thể bị sưng. Nếu mô còn tương đối mềm và dễ bị nén, việc dùng ngón tay ấn vào vùng sưng có thể tạo ra một vết lõm tạm thời trên bề mặt da.
Hiện tượng này được gọi là phù ấn lõm. Khi có lực tác động, một phần dịch trong mô dịch chuyển khỏi vị trí bị ấn. Sau khi thả tay, dịch dần phân bố trở lại và vết lõm sẽ biến mất.
Dấu hiệu này thường được quan sát ở những vùng như cẳng chân, quanh mắt cá chân hoặc mu bàn chân. Tuy nhiên, phù ấn lõm cũng có thể xuất hiện ở những vị trí khác, tùy thuộc vào nguyên nhân gây phù và tư thế của người bệnh.
Cần phân biệt phù ấn lõm với dấu hằn thông thường do tất, giày dép hoặc quần áo bó sát. Một vết hằn trên da không đủ để khẳng định người đó đang bị phù.
2. Nhân viên y tế kiểm tra dấu hiệu phù ấn lõm như thế nào?
Khi thăm khám, nhân viên y tế thường quan sát vùng sưng trước khi kiểm tra bằng tay. Những thông tin như sưng một bên hay hai bên, da có thay đổi màu sắc hay không, vùng phù có đau hoặc nóng hơn bình thường không đều có giá trị trong việc tìm nguyên nhân.
Để kiểm tra phù ấn lõm, người khám thường dùng đầu ngón tay tạo một lực ấn vừa phải tại vùng nghi ngờ bị phù, giữ trong vài giây rồi thả ra. Những vị trí có nền xương tương đối chắc bên dưới, chẳng hạn mặt trước xương chày hoặc quanh mắt cá chân, thường thuận lợi cho việc đánh giá.
Hình 1 - Dấu hiệu phù ấn lõm trên da
Nếu sau khi thả tay, trên da còn lưu lại một vết lõm rõ ràng, đó là dấu hiệu phù ấn lõm. Người khám có thể quan sát độ sâu của vết lõm và khoảng thời gian cần thiết để bề mặt da trở lại trạng thái ban đầu.
Trong thực hành lâm sàng, phù ấn lõm đôi khi được mô tả bằng thang điểm từ 1+ đến 4+. Tuy nhiên, cách quy định độ sâu và thời gian hồi phục có thể khác nhau giữa các tài liệu và cơ sở y tế. Việc đánh giá bằng ngón tay cũng có tính chủ quan và độ thống nhất giữa những người khám không phải lúc nào cũng cao.
Vì vậy, mức độ ấn lõm không nên được sử dụng riêng lẻ để xác định mức độ nghiêm trọng của bệnh. Nhân viên y tế có thể cần kết hợp đo chu vi chi, đánh giá da, theo dõi thay đổi thể tích và thực hiện những xét nghiệm hoặc thăm dò phù hợp.
3. Phù ấn lõm có phải là dấu hiệu của phù bạch huyết không?
Phù ấn lõm có thể xuất hiện ở người mắc phù bạch huyết, nhưng đây không phải là dấu hiệu đặc trưng của riêng bệnh này.
Phù bạch huyết xảy ra khi khả năng vận chuyển dịch của hệ bạch huyết bị suy giảm hoặc không đáp ứng được nhu cầu dẫn lưu của mô. Tình trạng này có thể liên quan đến bất thường bẩm sinh của hệ bạch huyết hoặc tổn thương mắc phải, chẳng hạn sau phẫu thuật, xạ trị hoặc một số bệnh lý khác.
Ở những giai đoạn đầu, khi dịch tích tụ là thành phần nổi bật và cấu trúc mô chưa thay đổi nhiều, vùng phù bạch huyết có thể còn mềm và xuất hiện dấu hiệu ấn lõm.
Tuy nhiên, khi tình trạng phù bạch huyết kéo dài, phản ứng viêm mạn tính có thể góp phần làm tăng mô mỡ và xơ hóa. Vùng mô khi đó trở nên dày, chắc và khó nén hơn, khiến dấu hiệu ấn lõm giảm đi hoặc không còn rõ.
Hình 2 - Sự khác biệt giữa phù mềm và phù xơ hóa
Theo tài liệu đồng thuận năm 2023 của Hiệp hội Bạch huyết học Quốc tế (ISL), khả năng ấn lõm và sự thay đổi cấu trúc mô là những đặc điểm được xem xét khi phân giai đoạn phù bạch huyết ngoại biên.
Dù vậy, chỉ dựa vào dấu hiệu ấn lõm không thể xác định một người có mắc phù bạch huyết hay không. Việc chẩn đoán còn cần xem xét tiền sử bệnh, phân bố phù, những thay đổi ở da và các dấu hiệu liên quan khác.
4. Những nguyên nhân nào khác có thể gây phù ấn lõm?
Ngoài phù bạch huyết, phù ấn lõm có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng ảnh hưởng đến cân bằng dịch của cơ thể.
Suy tĩnh mạch mạn tính là một nguyên nhân thường gặp ở chi dưới. Khi hệ thống tĩnh mạch đưa máu từ chân trở về tim hoạt động kém hiệu quả, áp lực trong hệ tĩnh mạch có thể tăng lên, làm tăng lượng dịch được lọc từ mao mạch vào mô. Người bệnh thường thấy chân nặng và sưng rõ hơn sau khi đứng hoặc ngồi lâu.
Suy tim cũng có thể gây phù, đặc biệt ở chân và mắt cá chân, do thay đổi huyết động và cơ chế giữ muối, nước của cơ thể. Trong một số trường hợp, người bệnh còn có biểu hiện khó thở, mệt mỏi hoặc giảm khả năng gắng sức.
Bệnh thận có thể gây phù thông qua tình trạng giữ natri, nước hoặc mất protein qua nước tiểu, tùy theo bệnh lý cụ thể. Phù có thể xuất hiện ở chân, quanh mắt hoặc nhiều vị trí khác.
Một số bệnh lý gan, đặc biệt khi ảnh hưởng đến khả năng tổng hợp albumin hoặc gây tăng áp lực tĩnh mạch cửa, cũng có thể liên quan đến tình trạng tích tụ dịch.
Ngoài ra, phù ấn lõm có thể xuất hiện trong thai kỳ, khi sử dụng một số loại thuốc hoặc khi cơ thể có những thay đổi về phân bố dịch. Không phải tất cả những trường hợp này đều là bệnh lý nguy hiểm, nhưng phù mới xuất hiện hoặc kéo dài vẫn cần được đánh giá theo hoàn cảnh cụ thể.
Điểm cần lưu ý là cùng một biểu hiện phù ấn lõm có thể bắt nguồn từ nhiều cơ chế khác nhau. Vì vậy, việc tự xác định nguyên nhân chỉ bằng cách quan sát vết lõm thường không đáng tin cậy.
5. Không có vết lõm khi ấn có nghĩa là không bị phù?
Câu trả lời là không.
Phù không ấn lõm (Non-pitting Edema) là tình trạng vùng mô có biểu hiện sưng nhưng khi ấn vào không tạo ra vết lõm rõ ràng. Điều này có thể xảy ra khi thành phần và cấu trúc mô đã thay đổi, khiến mô kém khả năng biến dạng dưới áp lực.
Trong phù bạch huyết mạn tính, sự gia tăng mô liên kết và mô mỡ có thể khiến vùng phù trở nên chắc hơn. Vì vậy, một người vẫn có thể bị phù bạch huyết dù không còn xuất hiện dấu hiệu ấn lõm.
Bên cạnh đó, một số bệnh lý khác như phù niêm liên quan đến rối loạn tuyến giáp cũng có thể gây sưng mô không ấn lõm, nhưng cơ chế khác với phù bạch huyết.
Ngược lại, ngay trong cùng một vùng chi bị phù, có thể tồn tại những khu vực còn mềm và ấn lõm, trong khi những khu vực khác đã dày và cứng hơn.
Do đó, không có vết lõm không đồng nghĩa với không có phù, cũng như có vết lõm không đồng nghĩa với mắc phù bạch huyết.
6. Có thể dựa vào độ sâu của vết lõm để biết phù nặng hay nhẹ không?
Độ sâu của vết lõm có thể cung cấp thông tin về đặc điểm của mô tại thời điểm thăm khám, nhưng không phản ánh đầy đủ nguyên nhân hoặc mức độ nghiêm trọng của tình trạng phù.
Chẳng hạn, một người có phù ấn lõm khá rõ ở hai chân có thể đang gặp tình trạng giữ dịch do bệnh lý toàn thân. Trong khi đó, một người bị phù bạch huyết kéo dài có thể có vùng mô rất dày và cứng nhưng gần như không tạo vết lõm.
Nếu chỉ nhìn vào độ sâu của vết lõm, chúng ta có thể bỏ sót những thay đổi quan trọng khác như xơ hóa, biến đổi da hoặc suy giảm chức năng vận động.
Trong đánh giá phù bạch huyết, nhân viên y tế thường quan tâm thêm đến kích thước chi, sự chênh lệch giữa hai bên, khả năng giảm phù khi nâng cao chi, tình trạng da và những thay đổi theo thời gian.
Với người đang được theo dõi điều trị, việc sử dụng phương pháp đo thống nhất qua các lần khám thường có giá trị hơn so với tự so sánh độ sâu của vết lõm bằng tay.
7. Khi nào tình trạng phù ấn lõm cần được thăm khám?
Nếu chân hoặc tay thường xuyên bị sưng, đặc biệt khi tình trạng kéo dài, tăng dần hoặc xuất hiện không rõ nguyên nhân, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân.
Những thông tin đơn giản như vùng sưng xuất hiện từ khi nào, có giảm sau khi nghỉ ngơi hay không, sưng một bên hay hai bên và có liên quan đến phẫu thuật, xạ trị hoặc thuốc đang sử dụng không đều rất hữu ích cho quá trình đánh giá.
Đặc biệt, sưng đột ngột một bên chân, nhất là khi đi kèm đau, nóng hoặc đỏ, cần được đánh giá y tế khẩn cấp vì có thể liên quan đến huyết khối tĩnh mạch sâu. Nếu xuất hiện khó thở, đau ngực hoặc ngất, cần gọi cấp cứu ngay.
Ở những người có tiền sử điều trị ung thư, phẫu thuật vùng hạch hoặc xạ trị, tình trạng sưng mới xuất hiện cũng cần được kiểm tra thay vì mặc định đó là phù bạch huyết.
Không nên tự ý xoa bóp, dẫn lưu bạch huyết hoặc sử dụng băng ép khi chưa xác định nguyên nhân của tình trạng phù, đặc biệt nếu sưng xuất hiện đột ngột, kèm đau hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.
Phù ấn lõm là một dấu hiệu có ích, nhưng ý nghĩa thực sự của nó chỉ được xác định khi đặt trong toàn bộ tình trạng sức khỏe của người bệnh.
Kết luận
Phù ấn lõm là một dấu hiệu lâm sàng cho thấy vùng mô có sự tích tụ dịch và có thể bị biến dạng tạm thời khi chịu lực ấn. Dấu hiệu này có thể gặp trong nhiều tình trạng khác nhau, từ suy tĩnh mạch, bệnh tim, thận, gan đến phù bạch huyết ở những giai đoạn nhất định.
Tuy nhiên, phù ấn lõm không phải là một chẩn đoán bệnh. Có vết lõm không đồng nghĩa với mắc phù bạch huyết, và không có vết lõm cũng không có nghĩa là cơ thể không bị phù.
Điều cần quan tâm là tình trạng sưng xuất hiện khi nào, kéo dài bao lâu, có thay đổi theo thời gian hay không và có đi kèm những dấu hiệu bất thường khác không.
Khi tay hoặc chân bị sưng kéo dài, việc thăm khám để xác định nguyên nhân sẽ có ý nghĩa hơn nhiều so với chỉ tự kiểm tra vết lõm trên da.
Tài liệu tham khảo
- Physiology, Edema – NCBI Bookshelf — Tài liệu giải thích cơ chế hình thành phù, cân bằng dịch trong mô và những nguyên nhân gây tích tụ dịch.
- Peripheral Edema – NCBI Bookshelf — Tổng quan về phù ngoại biên, các nguyên nhân thường gặp, đặc điểm phù ấn lõm và phương pháp đánh giá lâm sàng.
- Peripheral Edema: Evaluation and Management in Primary Care – American Family Physician (2022) — Bài tổng quan về cách tiếp cận người bệnh bị phù, phân biệt phù ấn lõm và không ấn lõm, cũng như những tình trạng cần được đánh giá khẩn cấp.
- The Diagnosis and Treatment of Peripheral Lymphedema: 2023 Consensus Document – PubMed — Tài liệu đồng thuận của Hiệp hội Bạch huyết học Quốc tế về chẩn đoán, phân giai đoạn và điều trị phù bạch huyết ngoại biên.
- Edema – Clinical Methods, NCBI Bookshelf - Tài liệu về thăm khám phù, ý nghĩa của phân bố phù và những giới hạn của việc đánh giá chỉ dựa vào dấu hiệu ấn lõm.
Các bài viết liên quan
Vì sao người bệnh hô hấp mạn thường mệt mỏi và ngủ kém?
Zona thần kinh là bệnh gì? Góc nhìn thần kinh – miễn dịch – bạch huyết
Dẫn lưu bạch huyết (MLD) hỗ trợ phục hồi sau zona thần kinh: đúng chuẩn, đúng thời điểm
Hệ bạch huyết bị “tắc” do đâu? 10 dấu hiệu cần để ý
Vì sao có người phù mềm, có người vùng phù lại trở nên cứng?
Phù mỡ (Lipedema) và phù bạch huyết (Lymphedema) khác nhau như thế nào?
Danh mục sản phẩm
-
Hotline mua hàng 096.7786.399
-
Giao hàng miễn phí Đơn hàng >1tr
-
Sản phẩm chính hãng Cam kết chính hãng 100%