Chào mừng trở lại!

Bạn đã có tài khoản? Đăng nhập ngay

Xin chào!

Chào mừng bạn đến với trang thông tin chính thức của MLD Việt Nam!

Chưa có tài khoản? Đăng ký ngay

Chương trình giáo dục tiên tiến, có ý thức dành cho các chuyên gia chăm sóc sức khỏe trên toàn thế giới. Đăng ký nhận bản tin

Ngồi vắt chéo chân thường xuyên có ảnh hưởng đến tuần hoàn máu và hệ bạch huyết không?

18/11/2026 by Healing Care MANI
1 lượt xem
Ngồi vắt chéo chân là một tư thế rất quen thuộc. Khi làm việc, đọc sách, uống trà hay trò chuyện, nhiều người có thói quen đặt chân này lên chân kia mà gần như không nhận ra. Thỉnh thoảng, sau khi ngồi như vậy một lúc, chúng ta có thể cảm thấy chân tê râm ran, hơi mỏi hoặc khó chịu. Điều này khiến không ít người lo lắng rằng ngồi vắt chéo chân sẽ làm tắc nghẽn mạch máu, gây giãn tĩnh mạch hoặc khiến chân dễ bị phù. Thực tế, ngồi vắt chéo chân có thể tạo áp lực lên một số dây thần kinh, mô mềm và làm thay đổi tạm thời một số chỉ số tuần hoàn, nhưng chưa có bằng chứng đủ mạnh để kết luận tư thế này trực tiếp gây giãn tĩnh mạch hoặc phù bạch huyết. Điều đáng quan tâm hơn thường nằm ở thời gian ngồi bất động, khả năng vận động của cơ bắp chân và tình trạng sức khỏe mạch máu của mỗi người.

1. Điều gì xảy ra với chân khi chúng ta ngồi vắt chéo?

Khi ngồi vắt chéo chân, trọng lượng của chân phía trên có thể tạo thêm áp lực lên chân phía dưới. Tùy cách ngồi, những vùng như mặt ngoài đầu gối, khoeo chân hoặc đùi có thể chịu lực ép trong một khoảng thời gian.

Cơ thể có nhiều dây thần kinh và mạch máu đi qua các vị trí này. Một số cấu trúc nằm khá nông, nên dễ bị ảnh hưởng khi chúng ta duy trì tư thế chèn ép quá lâu.

Chẳng hạn, dây thần kinh mác chung đi vòng quanh vùng cổ xương mác, ở phía ngoài đầu gối. Đây là vị trí tương đối dễ bị chèn ép khi ngồi bắt chéo chân trong thời gian dài, đặc biệt ở những người có thói quen giữ nguyên một tư thế.

Khi dây thần kinh chịu áp lực, chúng ta có thể xuất hiện cảm giác tê, châm chích hoặc kiến bò ở cẳng chân và bàn chân. Thông thường, cảm giác này sẽ giảm khi thay đổi tư thế và giải phóng áp lực.

Tuy nhiên, nếu dây thần kinh bị chèn ép mạnh hoặc kéo dài, tình trạng tổn thương thần kinh có thể xảy ra. Những trường hợp nghiêm trọng có thể gây yếu các cơ nâng bàn chân, khiến người bệnh khó nhấc mũi chân khi đi lại.

Đối với hệ tuần hoàn, việc vắt chéo chân cũng có thể làm thay đổi áp lực tại một số vị trí và ảnh hưởng tạm thời đến dòng máu. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa rằng cứ ngồi vắt chéo chân là máu sẽ bị tắc nghẽn.

Ở người khỏe mạnh, ngồi vắt chéo chân trong thời gian ngắn thường không gây ra sự cản trở tuần hoàn nghiêm trọng.

2. Ngồi vắt chéo chân có thực sự làm thay đổi tuần hoàn máu?

Để hiểu tác động của tư thế ngồi, cần phân biệt tuần hoàn động mạch và tuần hoàn tĩnh mạch.

Động mạch đưa máu từ tim đến các cơ quan và mô, trong khi tĩnh mạch đưa máu trở về tim. Ở chân, máu tĩnh mạch phải di chuyển từ vị trí thấp lên cao, chống lại tác động của trọng lực khi chúng ta ngồi hoặc đứng.

Một số nghiên cứu sinh lý đã ghi nhận tư thế bắt chéo chân có thể làm thay đổi huyết áp đo được trong thời gian ngắn. Đặc biệt, tư thế đặt đầu gối này lên đầu gối kia có thể làm huyết áp tăng tạm thời so với khi ngồi đặt hai bàn chân trên sàn.

Những thay đổi này không đồng nghĩa với việc tư thế bắt chéo chân trực tiếp gây ra bệnh lý mạch máu mạn tính. Tuy nhiên, chúng cho thấy tư thế cơ thể có thể ảnh hưởng đến các chỉ số huyết động.

Đây cũng là lý do khi đo huyết áp, người được đo thường được hướng dẫn ngồi tựa lưng, đặt hai bàn chân trên sàn và không bắt chéo chân. Tư thế chuẩn giúp kết quả đo ổn định và dễ so sánh hơn.

Đối với tuần hoàn tĩnh mạch, áp lực tại một số vị trí có thể thay đổi tùy tư thế. Nhưng để đánh giá nguy cơ bệnh lý, cần xem xét nhiều yếu tố khác như chức năng van tĩnh mạch, thời gian bất động, tiền sử huyết khối, cân nặng và tình trạng sức khỏe tổng thể.

Vì vậy, không nên đồng nhất sự thay đổi tuần hoàn tạm thời khi bắt chéo chân với tình trạng tắc mạch hoặc suy tĩnh mạch.

3. Vì sao ngồi lâu khiến chân dễ bị nặng, căng và sưng phù?

Nếu ngồi vắt chéo chân trong vài phút thường không phải vấn đề lớn, thì việc ngồi bất động nhiều giờ lại đáng được quan tâm hơn.

Khi chúng ta đi bộ, các cơ ở bắp chân liên tục co và giãn. Sự co bóp này tạo áp lực lên các tĩnh mạch nằm giữa và trong các nhóm cơ, giúp đẩy máu trở về tim.

Cơ chế đó được gọi là bơm cơ bắp chân. Các van trong tĩnh mạch giúp hạn chế dòng máu chảy ngược, nhờ đó máu có thể di chuyển hiệu quả hơn từ chân lên phía trên.

Khi ngồi lâu, đặc biệt khi hai chân buông xuống và ít cử động, hoạt động của bơm cơ bắp chân giảm đi. Máu tĩnh mạch có xu hướng ứ lại nhiều hơn ở những vùng thấp của cơ thể dưới tác động của trọng lực.

Áp lực thủy tĩnh trong hệ mạch ở chân tăng có thể làm tăng lượng dịch được lọc từ mao mạch vào khoảng gian bào. Hệ bạch huyết sẽ thu nhận lượng dịch này và đưa trở lại tuần hoàn.

Tuy nhiên, nếu lượng dịch được lọc vào mô vượt quá khả năng dẫn lưu, dịch có thể tích tụ và gây sưng, thường rõ ở bàn chân hoặc mắt cá chân.

Đó là lý do một số người nhận thấy chân vẫn bình thường vào buổi sáng nhưng đến cuối ngày lại có cảm giác nặng, giày dép chật hơn hoặc mắt cá chân sưng nhẹ.

Hiện tượng này có thể xảy ra ngay cả khi chúng ta ngồi đặt hai chân song song, không hề vắt chéo.

Như vậy, thời gian ngồi bất động và việc ít sử dụng cơ bắp chân thường có ý nghĩa quan trọng hơn bản thân tư thế vắt chéo chân.

4. Ngồi vắt chéo chân có ảnh hưởng đến hệ bạch huyết không?

Hệ bạch huyết và hệ tuần hoàn máu phối hợp với nhau để duy trì cân bằng dịch trong cơ thể.

Trong quá trình tuần hoàn, một phần dịch từ mao mạch máu được lọc vào khoảng gian bào để tham gia trao đổi các chất với mô. Hệ bạch huyết thu nhận dịch kẽ, protein và những thành phần khác, sau đó vận chuyển trở lại hệ tuần hoàn.

Khác với hệ tuần hoàn máu có tim làm cơ quan bơm trung tâm, hệ bạch huyết vận chuyển dịch nhờ nhiều cơ chế phối hợp. Các mạch bạch huyết thu gom có khả năng co bóp chủ động, đồng thời chịu ảnh hưởng từ chuyển động cơ thể, sự thay đổi áp lực trong mô và hoạt động hô hấp.

Khi chúng ta vận động chân, sự co giãn của các nhóm cơ tạo ra những thay đổi áp lực có thể hỗ trợ quá trình vận chuyển dịch bạch huyết.

Ngược lại, việc ngồi bất động kéo dài làm giảm tác động hỗ trợ từ chuyển động cơ bắp. Đồng thời, áp lực tĩnh mạch ở chân có thể tăng, khiến lượng dịch cần được hệ bạch huyết thu nhận cũng tăng theo.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa tình trạng sưng do ngồi lâu và bệnh phù bạch huyết.

Phù bạch huyết là tình trạng khả năng vận chuyển của hệ bạch huyết bị suy giảm hoặc không đáp ứng được nhu cầu dẫn lưu dịch của mô. Bệnh có thể liên quan đến bất thường bẩm sinh, tổn thương sau phẫu thuật, xạ trị, nhiễm trùng hoặc những nguyên nhân khác.

Hiện chưa có bằng chứng khoa học đủ mạnh cho thấy thói quen ngồi vắt chéo chân thông thường trực tiếp gây tổn thương hệ bạch huyết hoặc dẫn đến bệnh phù bạch huyết.

Tuy vậy, với người đã có tình trạng phù chân, việc duy trì những tư thế gây chèn ép hoặc ngồi bất động quá lâu có thể khiến cảm giác căng tức và khó chịu tăng lên.

5. Ngồi vắt chéo chân có gây giãn tĩnh mạch hoặc huyết khối không?

Giãn tĩnh mạch là tình trạng các tĩnh mạch nông trở nên giãn, ngoằn ngoèo và có thể nổi rõ dưới da. Một cơ chế quan trọng là sự suy giảm chức năng của các van tĩnh mạch, khiến máu dễ chảy ngược và làm tăng áp lực trong lòng mạch.

Nguy cơ giãn tĩnh mạch chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như tuổi tác, tiền sử gia đình, mang thai, béo phì và những thay đổi trong chức năng tĩnh mạch.

Mặc dù nhiều người cho rằng ngồi vắt chéo chân gây giãn tĩnh mạch, hiện chưa có bằng chứng đủ mạnh để xác định đây là nguyên nhân trực tiếp của bệnh.

Tương tự, không nên kết luận rằng ngồi vắt chéo chân trong sinh hoạt thông thường sẽ gây huyết khối tĩnh mạch sâu.

Tuy nhiên, bất động kéo dài là một yếu tố cần được chú ý trong nguy cơ hình thành huyết khối tĩnh mạch, đặc biệt ở những người có thêm yếu tố nguy cơ như mới phẫu thuật, mắc ung thư, từng có huyết khối hoặc phải hạn chế vận động.

Khi ngồi nhiều giờ trên máy bay, ô tô hoặc trong những chuyến đi dài, CDC khuyến nghị người có nguy cơ nên chú ý vận động chân và đi lại khi có thể. Các biện pháp dự phòng bổ sung cần được cá nhân hóa theo nguy cơ của từng người.

Điều quan trọng là không đánh đồng ba vấn đề khác nhau: cảm giác tê chân do chèn ép, tình trạng sưng do ngồi lâu và bệnh lý huyết khối tĩnh mạch. Mỗi tình trạng có cơ chế và mức độ nguy hiểm riêng.

6. Làm gì để hỗ trợ tuần hoàn khi phải ngồi làm việc nhiều giờ?

Không nhất thiết phải bỏ hoàn toàn thói quen ngồi vắt chéo chân. Tuy nhiên, nếu công việc đòi hỏi phải ngồi nhiều giờ, các cô chú, anh chị nên chú ý đến cách ngồi và thời gian duy trì mỗi tư thế.

Một số thói quen đơn giản có thể giúp đôi chân thoải mái hơn:

Thay đổi tư thế thường xuyên: Không giữ nguyên một tư thế quá lâu, kể cả khi đang ngồi thẳng và đặt hai chân song song. Nếu cảm thấy tê, mỏi hoặc bị chèn ép, nên đổi tư thế ngay.

Đứng dậy và đi lại: Có thể chủ động đứng lên vận động sau khoảng 30–60 phút làm việc nếu điều kiện cho phép. Đây là gợi ý thực hành để giảm thời gian ngồi liên tục, không phải mốc thời gian bắt buộc cho tất cả mọi người.

Cử động cổ chân khi ngồi: Gập và duỗi cổ chân, nâng gót hoặc nâng mũi chân nhẹ nhàng. Những động tác này giúp cơ bắp chân hoạt động ngay cả khi chưa thể đứng dậy. CDC cũng khuyến nghị vận động cơ bắp chân và đi lại định kỳ khi phải ngồi lâu trong các chuyến đi.

Điều chỉnh ghế ngồi: Chọn độ cao ghế phù hợp, để hai bàn chân có điểm tựa và tránh để mép ghế ép mạnh vào mặt sau đùi. Nếu ghế quá cao khiến chân bị treo lơ lửng, có thể sử dụng thêm vật kê chân.

Duy trì vận động hằng ngày: Đi bộ, đạp xe hoặc các hoạt động phù hợp với thể trạng giúp duy trì khả năng vận động của cơ và hỗ trợ sức khỏe tuần hoàn.

Đặc biệt, khi đo huyết áp tại nhà hoặc tại cơ sở y tế, nên ngồi tựa lưng, đặt hai bàn chân trên sàn và không vắt chéo chân. Theo hướng dẫn của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, bắt chéo chân có thể khiến chỉ số huyết áp đo được tăng tạm thời, ảnh hưởng đến độ chính xác của kết quả.

7. Khi nào tình trạng tê hoặc sưng chân cần được thăm khám?

Không phải mọi trường hợp tê chân hoặc sưng mắt cá chân sau khi ngồi lâu đều là biểu hiện của bệnh lý nghiêm trọng.

Nếu cảm giác tê xuất hiện sau khi vắt chéo chân và nhanh chóng biến mất khi đổi tư thế, nguyên nhân có thể liên quan đến áp lực tạm thời lên dây thần kinh hoặc mô mềm.

Tuy nhiên, nếu tình trạng tê thường xuyên tái diễn, kéo dài sau khi thay đổi tư thế, kèm yếu chân hoặc khó nhấc mũi bàn chân, người bệnh nên đi khám để kiểm tra chức năng thần kinh.

Tương tự, tình trạng sưng chân kéo dài, tăng dần hoặc thường xuyên tái diễn cũng cần được đánh giá. Nguyên nhân có thể liên quan đến suy tĩnh mạch, bệnh lý tim, thận, tác dụng của thuốc hoặc những rối loạn khác.

Đặc biệt, nếu một chân đột ngột sưng, đau, nóng hoặc đỏ, cần được đánh giá y tế khẩn trương để loại trừ huyết khối tĩnh mạch sâu. Nếu xuất hiện khó thở đột ngột, đau ngực hoặc ngất, cần cấp cứu ngay vì đây có thể là dấu hiệu thuyên tắc phổi.

Không nên tự kết luận mọi trường hợp sưng chân đều do tư thế ngồi, cũng không nên tự xoa bóp mạnh vùng chân đang sưng đau bất thường khi chưa xác định nguyên nhân.

Kết luận

 

Ngồi vắt chéo chân có thể tạo áp lực lên một số dây thần kinh và mô mềm, gây cảm giác tê hoặc khó chịu nếu duy trì quá lâu. Tư thế này cũng có thể làm thay đổi tạm thời một số chỉ số tuần hoàn, trong đó có huyết áp.

Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng đủ mạnh để khẳng định ngồi vắt chéo chân thông thường trực tiếp gây giãn tĩnh mạch hoặc phù bạch huyết.

Điều cần quan tâm hơn là thói quen ngồi bất động kéo dài. Khi cơ bắp chân ít hoạt động, khả năng hỗ trợ máu tĩnh mạch trở về tim giảm đi, trong khi tác động của trọng lực có thể khiến dịch dễ tích tụ ở bàn chân và mắt cá chân.

Vì vậy, các cô chú, anh chị không cần quá lo lắng nếu thỉnh thoảng ngồi vắt chéo chân. Hãy chú ý thay đổi tư thế, vận động cổ chân và dành thời gian đứng dậy đi lại trong ngày.

Không phải cứ ngồi vắt chéo chân là tuần hoàn sẽ kém đi. Điều quan trọng hơn là đừng để đôi chân phải bất động trong một tư thế quá lâu.

Tài liệu tham khảo

1. American Heart Association (2019). Measurement of Blood Pressure in Humans: A Scientific Statement From the American Heart Association. Hypertension.Tài liệu khoa học về phương pháp đo huyết áp, bao gồm ảnh hưởng của tư thế ngồi và bắt chéo chân đến kết quả đo.

2. Centers for Disease Control and Prevention – CDC (2024). Understanding Your Risk for Blood Clots with Travel. Giải thích mối liên hệ giữa bất động kéo dài và nguy cơ huyết khối tĩnh mạch, cùng các biện pháp vận động chân để hỗ trợ tuần hoàn.

3. National Heart, Lung, and Blood Institute – NIH (2022). Venous Thromboembolism – Preventing Blood Clots. Hướng dẫn phòng ngừa huyết khối tĩnh mạch, khuyến khích thay đổi tư thế, vận động cổ chân và tránh bất động kéo dài ở người có nguy cơ.

4. International Society of Lymphology (2023). The Diagnosis and Treatment of Peripheral Lymphedema: 2023 Consensus Document. Lymphology.
Tài liệu đồng thuận chuyên môn về sinh lý, chẩn đoán và quản lý phù bạch huyết. Không xác định ngồi vắt chéo chân thông thường là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh.

5. NHS. Swollen ankles, feet and legs (oedema).
Tài liệu hướng dẫn nhận biết những nguyên nhân thường gặp của phù chi dưới và các dấu hiệu cần được thăm khám.

Các bài viết liên quan

CÔNG THỨC SỮA THẢO MỘC CHO TRẺ SƠ SINH

Dưới đây là một số công thức sữa thảo mộc cho trẻ: Công thức sữa thảo mộc cho trẻ dưới
Đọc thêm

7 CÔNG THỨC ĂN UỐNG THEO PHƯƠNG PHÁP DƯỠNG SINH OHSAWA

Dựa trên nền tảng của nguyên lý Âm – Dương, kiến thức từ các ngành khoa học liên quan đến ...
Đọc thêm

6 TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ SỨC KHỎE

Theo các triết gia, học giả phương Đông, 6 tiêu chuẩn sau đây đây được sử dụng để đánh giá ...
Đọc thêm

CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH MỘT ĐỢT NHỊN ĂN PHÒNG VÀ CHỮA BỆNH

Để tiến hành một đợt nhịn ăn phòng và chữa bệnh mỹ mãn, tránh những hậu quả xấu có thể ...
Đọc thêm

NHỮNG BIỂU HIỆN CẦN CHÚ Ý TRONG KHI NHỊN ĂN

CẢM GIÁC NÓNG BỨC, THÈM ĂN Nóng bức, thậm chí như rôm đốt khắp người, là biểu hiện rõ rệt ...
Đọc thêm

CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA PHƯƠNG PHÁP NHỊN ĂN CHỮA BỆNH- PHẦN 2

Xem PHẦN 1 tại đây. 4. SỰ CẢI TẠO CƠ THỂ TRONG KHI NHỊN ĂN Biểu hiện rõ rệt mà ...
Đọc thêm

CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA PHƯƠNG PHÁP NHỊN ĂN CHỮA BỆNH- PHẦN 1

CƠ SỞ KHOA HỌC Khi bị bệnh cấp tính, toàn bộ năng lực của cơ thể sẽ tập trung ...
Đọc thêm
Trở lại đầu trang
096.7786.399