Ngủ dậy mắt sưng, mặt nặng: nguyên nhân do đâu?

DỊCH TÍCH TỤ NHIỀU HƠN SAU MỘT ĐÊM NẰM NGỦ

Đây là một trong những lý do khiến nhiều người thấy khuôn mặt khác đi vào buổi sáng.

Ban ngày, chúng ta dành phần lớn thời gian ở tư thế ngồi, đứng và liên tục vận động. Khi ngủ, cơ thể nằm ngang trong nhiều giờ và gần như không vận động. Sự phân bố dịch trong cơ thể vì thế cũng thay đổi.

Vùng quanh mắt có mô khá mềm nên chỉ một lượng dịch tăng lên cũng có thể khiến mí mắt và vùng dưới mắt trông đầy hơn. 

Nếu tình trạng chỉ nhẹ vào buổi sáng rồi giảm dần sau khi thức dậy và sinh hoạt, thường không giống với một tình trạng sưng kéo dài do bệnh lý.

Điều nên quan sát là khuôn mặt có trở về trạng thái bình thường trong ngày hay không.

ĂN MẶN VÀO BUỔI TỐI CÓ THỂ KHIẾN SÁNG HÔM SAU MẶT SƯNG HƠN

Một bữa tối nhiều muối có thể khiến cơ thể giữ nước nhiều hơn.

Vì vậy, sau những bữa ăn nhiều đồ mặn, thực phẩm chế biến sẵn hoặc món ăn có hàm lượng muối cao, một số người có thể nhận thấy sáng hôm sau vùng quanh mắt và khuôn mặt trông đầy hơn.

Vì vậy, nếu thỉnh thoảng sáng ngủ dậy thấy mặt hơi sưng, hãy thử nhớ lại bữa tối hôm trước mình đã ăn gì, thay vì vội kết luận rằng hệ bạch huyết đang có vấn đề.

THIẾU NGỦ CŨNG LÀM VÙNG MẮT TRÔNG SƯNG VÀ MỆT HƠN

Một đêm ngủ không đủ có thể thể hiện khá rõ trên khuôn mặt vào sáng hôm sau.

Vùng quanh mắt có thể đầy hơn, xuất hiện bọng mắt và khuôn mặt trông mệt mỏi hơn. Nếu tình trạng này thường xuất hiện sau những ngày ngủ muộn hoặc thiếu ngủ và cải thiện khi lịch ngủ trở lại bình thường, giấc ngủ là một yếu tố rất đáng để xem lại.

Nói cách khác, đôi khi điều khuôn mặt cần không phải là một kỹ thuật “thải độc” nào đó, mà đơn giản là một giấc ngủ đầy đủ và đều đặn hơn.

DỊ ỨNG CÓ THỂ LÀM MÍ MẮT VÀ KHUÔN MẶT SƯNG

Nếu mắt sưng đi cùng ngứa, kích ứng hoặc các biểu hiện dị ứng khác, nguyên nhân có thể không nằm ở hệ bạch huyết.

Dị ứng có thể khiến vùng quanh mắt và khuôn mặt sưng lên. Một số phản ứng dị ứng còn gây sưng ở môi, mí mắt hoặc những vùng khác trên mặt. 

Trong trường hợp này, chỉ tìm cách làm giảm lượng dịch ở mặt sẽ không giải quyết được nguyên nhân. Điều cần quan tâm là yếu tố nào đang gây ra phản ứng dị ứng.

Đặc biệt, nếu mặt, môi hoặc lưỡi đột ngột sưng và kèm khó thở hoặc khó nuốt, cần được cấp cứu ngay vì đây có thể là phản ứng dị ứng nghiêm trọng. 

SƯNG MẶT KÉO DÀI CÓ THỂ ĐẾN TỪ NHỮNG VẤN ĐỀ SỨC KHỎE KHÁC

Điểm cần chú ý không phải chỉ là “mặt có sưng hay không”, mà là tình trạng sưng diễn ra như thế nào.

Nếu sáng hơi sưng rồi vài tiếng sau giảm rõ, câu chuyện rất khác với việc mặt sưng cả ngày, ngày càng tăng, thường xuyên tái diễn hoặc chỉ sưng rõ một bên.

Sưng mặt còn có thể liên quan đến nhiễm trùng, vấn đề răng miệng, xoang, tuyến nước bọt, phản ứng với thuốc và một số bệnh lý khác. Vì vậy, mặt sưng kéo dài không nên chỉ được xử lý bằng massage hoặc dẫn lưu. Trước hết cần biết nguyên nhân khiến khuôn mặt sưng.

VẬY HỆ BẠCH HUYẾT CÓ LIÊN QUAN GÌ ĐẾN TÌNH TRẠNG MẶT SƯNG?

Hệ bạch huyết có một nhiệm vụ rất quan trọng: thu nhận lượng dịch dư từ các mô và đưa dịch trở lại tuần hoàn. Vùng đầu, mặt và cổ cũng có mạng lưới dẫn lưu bạch huyết riêng. 

Vì thế, hệ bạch huyết chắc chắn có tham gia vào quá trình xử lý dịch ở khuôn mặt.

Nhưng điều đó không có nghĩa mọi khuôn mặt sưng đều do bạch huyết bị tắc.

Hãy hình dung đơn giản: hệ bạch huyết là một phần của hệ thống giúp cơ thể thu gom lượng dịch dư. Nhưng lượng dịch trong mô có thể tăng lên vì rất nhiều lý do khác nhau. Muốn xử lý đúng, trước tiên phải biết vì sao lượng dịch ở vùng mặt lại tăng.

Đó là lý do cùng là “mặt sưng” nhưng người ăn mặn tối hôm trước, người đang bị dị ứng và người bị phù sau phẫu thuật không thể được nhìn nhận giống nhau.

MLD VÙNG MẶT CÓ THỂ HỖ TRỢ GÌ?

MLD – dẫn lưu bạch huyết thủ công – sử dụng những chuyển động nhẹ, chậm và có định hướng nhằm hỗ trợ sự di chuyển của dịch bạch huyết.

Ở vùng đầu – mặt – cổ, kỹ thuật được thực hiện dựa trên đường dẫn lưu của hệ bạch huyết chứ không phải cứ thấy chỗ nào sưng thì ấn hoặc đẩy mạnh vào chỗ đó.

Một số nghiên cứu đã đánh giá MLD trong những tình trạng phù mặt cụ thể. Chẳng hạn, một thử nghiệm ngẫu nhiên trên người sau phẫu thuật chỉnh hình hàm ghi nhận nhóm được MLD có mức giảm số đo phù mặt nhanh hơn nhóm đối chứng. Tuy nhiên, nghiên cứu khác với quy mô nhỏ không tìm thấy khác biệt có ý nghĩa thống kê về phù và đau. Điều này cho thấy bằng chứng hiện có chủ yếu nằm ở những bối cảnh phù cụ thể, chứ không phải cơ sở để nói rằng bất cứ ai ngủ dậy mặt sưng cũng cần MLD. 

Khi nguyên nhân đã được xác định và tình trạng phù hợp, MLD có thể được cân nhắc để hỗ trợ vận chuyển dịch và giảm cảm giác căng, nặng do dịch tích tụ.

Nhưng nếu chưa biết tại sao mặt đang sưng, điều đầu tiên cần làm không phải là cố dẫn dịch đi, mà là tìm nguyên nhân.

KHI NÀO MẶT SƯNG CẦN ĐI KHÁM?

Nếu khuôn mặt chỉ hơi đầy khi mới ngủ dậy và giảm trong vài giờ, bạn có thể tiếp tục theo dõi.

Nhưng nếu mặt sưng đột ngột, sưng nhiều, đau rõ, đỏ, sốt, chỉ sưng bất thường một bên hoặc tình trạng kéo dài và ngày càng tăng, nên được kiểm tra để tìm nguyên nhân. 

Đặc biệt, nếu mặt sưng kèm sưng môi, lưỡi hoặc họng, khó thở hay khó nuốt, cần cấp cứu ngay. Đây không phải tình trạng nên chờ xem có tự hết hay thử massage tại nhà. 

Kết luận

Ngủ dậy mắt sưng và mặt nặng không có nghĩa là hệ bạch huyết đang bị “tắc”. Tình trạng này có thể đơn giản đến từ việc dịch tích tụ nhiều hơn sau một đêm nằm ngủ, ăn mặn, thiếu ngủ hoặc dị ứng.

Hãy quan sát xem sưng có giảm dần trong ngày không, xuất hiện một hay hai bên, có thường xuyên lặp lại và có kèm đau, nóng, đỏ hoặc những biểu hiện bất thường khác hay không.

MLD vùng đầu – mặt – cổ có thể hỗ trợ vận chuyển dịch trong những trường hợp phù hợp, nhưng không nên dùng MLD để che đi một tình trạng sưng chưa rõ nguyên nhân.

Vì vậy, trước câu hỏi “Làm thế nào để mặt bớt sưng?”, có một câu quan trọng hơn cần trả lời trước: “Vì sao khuôn mặt lại sưng?”. Khi hiểu đúng nguyên nhân, chúng ta mới biết cơ thể thực sự cần được chăm sóc theo cách nào.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

• Anatomy, Lymphatic System – NCBI Bookshelf — Tham khảo vai trò của hệ bạch huyết trong thu nhận dịch mô và đưa bạch huyết trở lại tuần hoàn.

• Bags under eyes – Mayo Clinic — Tham khảo những yếu tố có thể làm vùng dưới mắt sưng rõ hơn như dịch tích tụ khi thức dậy, ăn mặn, thiếu ngủ và dị ứng.
• Manual lymphatic drainage after orthognathic surgery – PubMed — Thử nghiệm ngẫu nhiên ghi nhận MLD giúp phù sau phẫu thuật hàm mặt giảm nhanh hơn, là bằng chứng trực tiếp cho MLD trong một bối cảnh phù vùng mặt cụ thể.