Tại sao khi bị ốm, chúng ta thường thấy hạch nổi ở cổ?
- 1. Hạch bạch huyết là gì và có vai trò như thế nào?
- 2. Vì sao vùng cổ có nhiều hạch bạch huyết?
- 3. Điều gì xảy ra bên trong hạch khi cơ thể bị nhiễm trùng?
- 4. Vì sao hạch cổ đôi khi đau khi chạm vào?
- 5. Hạch sưng khi bị ốm có phải do hệ bạch huyết bị tắc nghẽn?
- 6. Vì sao đã khỏi cảm cúm nhưng hạch cổ vẫn còn sờ thấy?
- 7. Khi nào nổi hạch cổ là dấu hiệu cần được thăm khám?
- Kết Luận
- Tài liệu tham khảo
1. Hạch bạch huyết là gì và có vai trò như thế nào?
Hạch bạch huyết là những cơ quan nhỏ thuộc hệ thống miễn dịch, nằm dọc theo đường đi của các mạch bạch huyết. Chúng thường có hình bầu dục hoặc hình hạt đậu, được bao bọc bởi một lớp vỏ mô liên kết và chứa nhiều tế bào miễn dịch.
Bên trong hạch có các vùng cấu trúc chuyên biệt, nơi tập trung tế bào lympho B, lympho T, đại thực bào và những tế bào tham gia nhận diện kháng nguyên. Sự tổ chức này giúp các tế bào miễn dịch có điều kiện tiếp xúc, trao đổi tín hiệu và phối hợp đáp ứng trước những tác nhân lạ.
Khi dịch bạch huyết từ mô đi vào hạch qua các mạch bạch huyết đến, dịch di chuyển qua hệ thống xoang trong hạch trước khi rời đi theo các mạch bạch huyết đi. Trong quá trình đó, các thành phần từ mô, bao gồm kháng nguyên và một số tác nhân gây bệnh, có thể được giữ lại hoặc tiếp xúc với các tế bào miễn dịch.
Vì vậy, có thể hình dung hạch bạch huyết như một điểm giám sát miễn dịch trên đường vận chuyển dịch bạch huyết. Tuy nhiên, hạch không đơn thuần là một bộ lọc cơ học. Đây còn là nơi diễn ra nhiều hoạt động quan trọng như hoạt hóa tế bào lympho, tăng sinh tế bào miễn dịch và hình thành đáp ứng miễn dịch thích ứng.
2. Vì sao vùng cổ có nhiều hạch bạch huyết?
Vùng đầu và cổ có cấu trúc giải phẫu phức tạp, bao gồm da đầu, mặt, khoang miệng, mũi, họng, amidan, tuyến nước bọt và nhiều mô khác. Đây cũng là những khu vực thường xuyên tiếp xúc với môi trường bên ngoài thông qua hoạt động hô hấp, ăn uống và sinh hoạt hằng ngày.
Để tiếp nhận dịch bạch huyết từ các vùng này, cơ thể có nhiều nhóm hạch phân bố tại đầu mặt cổ. Một số nhóm nằm tương đối nông như hạch dưới cằm, dưới hàm và sau tai; những nhóm khác nằm sâu hơn, chẳng hạn dọc theo các mạch máu lớn ở cổ.
Các nhóm hạch có vùng tiếp nhận bạch huyết khác nhau. Chẳng hạn, hạch dưới hàm có thể tiếp nhận dịch từ một số cấu trúc trong khoang miệng và vùng mặt, trong khi nhiều nhóm hạch cổ sâu tham gia tiếp nhận dòng bạch huyết từ họng, amidan và những cấu trúc khác của vùng đầu cổ.
Do đó, khi xảy ra viêm hoặc nhiễm trùng tại mũi, họng, amidan hay khoang miệng, các nhóm hạch tiếp nhận bạch huyết từ khu vực liên quan có thể tăng hoạt động miễn dịch và thay đổi kích thước.
Đây là lý do khi bị viêm họng, cảm cúm hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trên, nhiều người có thể sờ thấy hạch ở vùng dưới hàm hoặc hai bên cổ.
3. Điều gì xảy ra bên trong hạch khi cơ thể bị nhiễm trùng?
Khi virus, vi khuẩn hoặc những thành phần của chúng xuất hiện tại một vùng mô, hệ miễn dịch tại chỗ sẽ được kích hoạt. Một số tế bào miễn dịch có thể nhận diện tác nhân lạ, thu nhận kháng nguyên và tham gia vận chuyển thông tin miễn dịch về hạch bạch huyết khu vực.
Tại hạch, các tế bào trình diện kháng nguyên có thể tương tác với tế bào lympho T, trong khi tế bào lympho B tham gia những quá trình nhận diện kháng nguyên và đáp ứng tạo kháng thể. Khi đáp ứng miễn dịch được kích hoạt, các tế bào lympho phù hợp có thể tăng sinh, khiến số lượng tế bào trong hạch tăng lên.
Bên cạnh sự tăng sinh tế bào miễn dịch, hạch còn có thể xuất hiện những thay đổi về lưu lượng máu, sự di chuyển tế bào và cấu trúc mô trong quá trình đáp ứng viêm. Tổng hợp những thay đổi này có thể khiến hạch tăng kích thước, trở nên dễ sờ thấy hơn dưới da.
Hiện tượng hạch to lên do đáp ứng với viêm hoặc nhiễm trùng thường được gọi là hạch phản ứng (reactive lymphadenopathy). Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến gây nổi hạch cổ, đặc biệt trong những đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp hạch tăng kích thước đều phản ánh cùng một quá trình. Một số hạch có thể sưng do viêm trực tiếp tại hạch, trong khi những trường hợp khác liên quan đến bệnh lý miễn dịch, nhiễm trùng đặc hiệu hoặc các bệnh lý nghiêm trọng hơn.
4. Vì sao hạch cổ đôi khi đau khi chạm vào?
Khi hạch tăng kích thước trong một khoảng thời gian tương đối ngắn, lớp vỏ bao quanh hạch và những mô lân cận có thể bị căng. Đồng thời, các chất trung gian viêm và những thay đổi tại chỗ có thể góp phần tạo ra cảm giác đau hoặc nhạy cảm khi sờ vào.
Vì vậy, trong những đợt viêm họng hoặc viêm amidan cấp tính, người bệnh có thể thấy một vài hạch vùng cổ sưng, hơi mềm và đau khi ấn. Cảm giác khó chịu đôi khi tăng lên khi quay đầu, nuốt hoặc chạm vào vùng hạch.
Hạch phản ứng do nhiễm trùng thông thường có thể di động khi sờ, nhưng đặc điểm này không phải lúc nào cũng xuất hiện. Mức độ đau cũng không phản ánh chính xác mức độ nguy hiểm của nguyên nhân gây nổi hạch.
Một quan niệm khá phổ biến là hạch đau thì lành tính, còn hạch không đau thì nguy hiểm. Trên thực tế, cách phân biệt này không đáng tin cậy. Một số hạch do nhiễm trùng có thể không đau, trong khi một số bệnh lý khác cũng có thể gây đau hạch.
Do đó, bác sĩ cần đánh giá tổng hợp kích thước, vị trí, độ chắc, khả năng di động, thời gian xuất hiện và các triệu chứng đi kèm thay vì chỉ dựa vào cảm giác đau khi chạm vào.
5. Hạch sưng khi bị ốm có phải do hệ bạch huyết bị tắc nghẽn?
Khi thấy hạch cổ nổi lên, nhiều người cho rằng dịch bạch huyết đang bị ứ lại bên trong hạch hoặc đường dẫn lưu đã bị tắc. Tuy nhiên, đây không phải cách giải thích phù hợp với phần lớn trường hợp nổi hạch do nhiễm trùng thông thường.
Trong phản ứng miễn dịch, hạch có thể tăng kích thước chủ yếu vì sự hoạt hóa và tăng sinh của các tế bào miễn dịch, cùng những thay đổi của mô hạch. Điều này khác với tình trạng suy giảm khả năng vận chuyển bạch huyết gây tích tụ dịch trong khoảng gian bào, chẳng hạn ở người mắc phù bạch huyết.
Hạch bạch huyết sưng không đồng nghĩa với tắc nghẽn hệ bạch huyết. Một hạch đang phản ứng với nhiễm trùng có thể vẫn tham gia các hoạt động miễn dịch và vận chuyển dịch bình thường.
Khi tình trạng nhiễm trùng được kiểm soát, đáp ứng miễn dịch giảm xuống, hạch thường nhỏ dần. Tuy nhiên, quá trình này không phải lúc nào cũng diễn ra ngay lập tức. Một số hạch có thể còn sờ thấy trong vài tuần sau khi người bệnh đã hết đau họng hoặc hết sốt.
Cũng vì vậy, không nên tự xoa bóp mạnh vùng hạch sưng hoặc thực hiện dẫn lưu bạch huyết thủ công với mục đích làm hạch nhỏ lại. Nếu hạch đang sưng đau do nhiễm trùng cấp tính, việc ưu tiên là xác định và xử trí nguyên nhân, không phải tác động cơ học lên hạch.
6. Vì sao đã khỏi cảm cúm nhưng hạch cổ vẫn còn sờ thấy?
Sau khi các triệu chứng như sốt, đau họng hoặc nghẹt mũi giảm đi, hoạt động miễn dịch trong hạch không nhất thiết trở về trạng thái ban đầu ngay lập tức. Quá trình điều hòa đáp ứng miễn dịch và thay đổi cấu trúc mô hạch có thể tiếp tục diễn ra trong một khoảng thời gian.
Vì vậy, một số người vẫn sờ thấy hạch nhỏ ở cổ dù đã khỏi bệnh. Điều này có thể xảy ra sau những đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên, đặc biệt ở trẻ em và người trẻ tuổi, những đối tượng thường có hạch phản ứng dễ nhận thấy hơn.
Tuy nhiên, thời gian tồn tại của hạch rất khác nhau tùy nguyên nhân. Một hạch nhỏ dần theo thời gian và không kèm triệu chứng bất thường có thể phù hợp với quá trình hồi phục sau nhiễm trùng, nhưng không thể khẳng định là lành tính chỉ dựa vào đặc điểm này.
Nếu hạch tiếp tục to lên, không có xu hướng giảm hoặc vẫn tồn tại mà không rõ nguyên nhân, người bệnh nên được thăm khám. Đặc biệt ở người trưởng thành, một khối vùng cổ kéo dài không rõ nguyên nhân cần được đánh giá cẩn thận, thay vì mặc định đó là hạch phản ứng sau cảm cúm.
7. Khi nào nổi hạch cổ là dấu hiệu cần được thăm khám?
Phần lớn trường hợp nổi hạch cổ trong thời gian viêm họng hoặc cảm cúm có thể liên quan đến phản ứng miễn dịch thông thường. Tuy nhiên, nổi hạch không phải lúc nào cũng do nhiễm trùng nhẹ, vì vậy cần chú ý đến thời gian tồn tại và những đặc điểm bất thường.
Các cô chú, anh chị nên đi khám nếu hạch không có nguyên nhân rõ ràng, tiếp tục tăng kích thước, có cảm giác cứng, ít di động hoặc xuất hiện ở vùng trên xương đòn. Đặc biệt, với người trưởng thành có khối vùng cổ kéo dài từ hai tuần trở lên mà không rõ nguyên nhân nhiễm trùng, nên được đánh giá y tế thay vì tiếp tục tự theo dõi trong thời gian dài.
Những triệu chứng đi kèm như sốt kéo dài, đổ mồ hôi đêm nhiều, sụt cân không chủ ý hoặc mệt mỏi bất thường cũng cần được lưu ý. Nếu vùng cổ sưng nhanh, đỏ nóng, đau tăng nhiều hoặc kèm sốt cao, người bệnh cần được khám sớm để đánh giá nguy cơ nhiễm trùng tại hạch hoặc các mô xung quanh.
Trong trường hợp khối vùng cổ gây khó thở, khó nuốt nghiêm trọng hoặc có biểu hiện chèn ép đường thở, cần được cấp cứu ngay.
Khi thăm khám, bác sĩ có thể kiểm tra vùng đầu cổ, khoang miệng, họng, amidan và những nhóm hạch liên quan. Tùy tình huống, các xét nghiệm, siêu âm, chẩn đoán hình ảnh hoặc lấy mẫu tế bào, mô có thể được chỉ định để làm rõ nguyên nhân.
Điều quan trọng là không tự ý sử dụng kháng sinh, thuốc chống viêm hoặc những sản phẩm được quảng cáo là giúp tiêu hạch khi chưa có chẩn đoán phù hợp.
Kết Luận
Hạch bạch huyết nổi lên ở cổ khi bị ốm thường là biểu hiện của quá trình đáp ứng miễn dịch trước những tác nhân gây bệnh tại vùng đầu mặt cổ. Khi tế bào miễn dịch được hoạt hóa và tăng sinh, hạch có thể tăng kích thước, trở nên dễ sờ thấy và đôi khi gây đau.
Hiện tượng này cho thấy vai trò quan trọng của hệ bạch huyết không chỉ trong vận chuyển dịch mà còn trong việc tổ chức và điều hòa các hoạt động miễn dịch của cơ thể.
Tuy nhiên, hạch sưng không đồng nghĩa với hệ bạch huyết bị tắc nghẽn, và cũng không phải mọi trường hợp nổi hạch đều là phản ứng lành tính.
Nếu hạch xuất hiện cùng một đợt viêm họng hoặc cảm cúm rồi nhỏ dần khi sức khỏe cải thiện, đó có thể là diễn biến phù hợp với hạch phản ứng. Ngược lại, hạch kéo dài, tăng kích thước hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường cần được thăm khám để xác định nguyên nhân.
Tài liệu tham khảo
1. NCBI Bookshelf – Lymphadenopathy. StatPearls. Tổng quan về nguyên nhân nổi hạch, cơ chế tăng kích thước hạch, đặc điểm lâm sàng và phương pháp đánh giá hạch bất thường.
2. NCBI Bookshelf – Anatomy, Head and Neck, Lymph Nodes. StatPearls. Tài liệu giải phẫu về các nhóm hạch vùng đầu mặt cổ, vị trí phân bố và những đường dẫn lưu bạch huyết liên quan.
3. Mayo Clinic – Swollen Lymph Nodes: Symptoms and Causes.
Giải thích nguyên nhân sưng hạch, các biểu hiện thường gặp và dấu hiệu cần được đánh giá y tế.
4. NHS – Swollen Glands. Hướng dẫn nhận biết hạch sưng do nhiễm trùng, theo dõi triệu chứng và các trường hợp cần đi khám.
5. Pynnonen MA và cộng sự (2017). Clinical Practice Guideline: Evaluation of the Neck Mass in Adults. Otolaryngology–Head and Neck Surgery.
Hướng dẫn đánh giá khối vùng cổ ở người trưởng thành, đặc biệt khi khối kéo dài từ hai tuần trở lên mà không rõ nguyên nhân nhiễm trùng.
Các bài viết liên quan
CÔNG THỨC SỮA THẢO MỘC CHO TRẺ SƠ SINH
7 CÔNG THỨC ĂN UỐNG THEO PHƯƠNG PHÁP DƯỠNG SINH OHSAWA
6 TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ SỨC KHỎE
CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH MỘT ĐỢT NHỊN ĂN PHÒNG VÀ CHỮA BỆNH
NHỮNG BIỂU HIỆN CẦN CHÚ Ý TRONG KHI NHỊN ĂN
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA PHƯƠNG PHÁP NHỊN ĂN CHỮA BỆNH- PHẦN 2
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA PHƯƠNG PHÁP NHỊN ĂN CHỮA BỆNH- PHẦN 1
Danh mục sản phẩm
-
Hotline mua hàng 096.7786.399
-
Giao hàng miễn phí Đơn hàng >1tr
-
Sản phẩm chính hãng Cam kết chính hãng 100%